به علامت دستم دقت كنید

درباره ی کوک تهران، مهرنوش قربانعلی

مجیـد باریكانی



روزنامه آرمان، 91/7/26

مجموعه شعر «كوك تهران» سروده مهرنوش قربانعلی حاوی اشعاری‌ست بلند كه

با توجه به مضامین اجتماعی، المان‌های تصویری،الگوهای نحوی و شیوه نوشتاری

در سه فصل بیان شده ‌است. ... / مقدر بود كه بر جای تیسفون لم دهم /قریه‌ای

كه نام كوچك خود را دوست داشت /صدای دست‌ها هنوز می‌آید /شمع‌های

دویست سالگی‌اش را نسیمی از توچال فوت می‌كند /... شعر این جا تهران است

ص 11. خانم قربانعلی در به‌كارگیری از ظرفیت زبان و الگوهای نحوی و تلاش بر

ایجاد چند صدایی در خوانش شعر با استفاده از شگردهای اجرایی و شیوه‌های

توصیفی و مكانیسم روایت‌گری توانسته است فرمی درخور تاویل و ساختاری

منسجم بیافریند.

در فرایند تولید شعر و خلق زبان ذهنیت شاعر و تجربه عوامل اجتماعی فرهنگی و

جامعه شناختی در تحولات و شكل‌گیری فرم و مضامین شعری مجموعه «كوك

تهران» موثراند. توجه به كنش‌های اجتماعی، رویدادهای فرهنگی و عواطف

انسانی و بازنمایی آن در ساختار شعر، مبتنی بر الگوهای ذهنی تجربی و تابع

المان‌های تصویری در شاخصه‌های زیباشناختی و در حوزه زبان مفهومی ا‌ست.

زبان شعر با اشارات تاریخی، ادبی و اسطوره‌ای، گزاره‌های معنای و عناصر زبانی در

ساختار روایی شعر برگرفته از آفرینه‌های تصویری ا‌ست كه از لحاظ ساختار اندیشه

نمودی ذهنی و فراعینی دارد. ساختار ذهنی و معنایی شعر معطوف به كاركرد

متعارف زبانی ا‌ست. الگوهای نحوی و ایماژهای حسی عاطفی ساختار شعر با

ساختار معنا هم راستا بوده و ساختار متن، متاثر از گرایش‌های ضد روایتی و

ترکیبات ذهنی و با بهره‌گیری از ذهنیت مدرن و رویکردهای ملموس اجتماعی شكل می گيرد.

دوستی‌ات قدری بود /كه هیچ دعایی در آن خواب انتها نمی‌دید / و نگاهت بلد

راهی تا صبح را نشانم دهد / گل خزان ندیده /كدام سوی را نشان گرفته‌ای؟

/دامنه‌های پر شقایق‌ام هرگز لب نخواهند زد: / خدا تو را نگهدار/ و شعرهای

عاشقم نخواهند گذاشت، /... شعر كوك 4 ص 33.

زبان در مجموعه «كوك تهران» گرایشی زنده و امروزی دارد. خانم قربانعلی با

بهره‌گیری از امكانات شعر مدرن و پسا‌مدرن، شعری حسی مفهومی (به شكل

درونی)، چند وجهی و چند ساختی ارائه می‌دهد كه آمیزه‌ای از ذهنیت اجتماعی،

نگاه هستی شناسانه‌ و شیوه معنا پردازی اوست.

شعر بر پایه ارجاعات درونی متن زبان را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. خانم

قربانعلی با پیوند میان اجزای ساختمان شعر و عناصر متكی بر رابطه واژگان، رابطه

تعاملی كلمات و تعمیم‌های اسطوره‌ای افسانه‌ای و ایجاد چند صدایی روایت‌ها

توانسته زبان‌های مختلف را وارد شعر نماید. المان‌های زیباشناسانه شعر از لحاظ

ساختار زبانی و مهارت‌های کلامی در بازنمود موتیف‌های ادبی اسطوره‌ای و

مولفه‌های اجتماعی و سیاسی با اجراهای زبانی مختلف و توانایی‌های

تکنیکی،ساختار خطی اثر را در هم ‌شكسته و با استفاده از تمهیداتی چون تصویر،

ایهام و دلالت‌های معنایی به اجرای شعری غیرهمگن برآمده است.

زبان ساختاری و تنوع اجراها متاثر از ارجاعات بیرونی اثر و متناسب با ظرفیت زبان

در حوزه تاویل مفهومی و ذهنی و استعاره‌های معنایی ارجاعی ادبی و ایدئولوژیك

دارند. ساختار محتوایی و نمودهای ذهنی عینی متكی بر نظام نشانه‌ای و منطبق

با ساختار تصویری اثر و همنشینی واژه‌ها در فهم متن و دریافت معنا، شعر را در

وضعیت تعلیق قرار داده و ساختار زبانی شعر از لحاظ نحوی در محور جانشینی

منجر به ساخت تقابلی شده است. این تقابل و تلفیق‌های مختلف زبانی، نحوی و

لحنی با ترکیبی از چند صدایی، عدم قطعیت و ذهن گرایی در پی ایجاد ساختاری

نامتمركز و گزاره‌های تعدیلی به همگرایی كلمات و واگرایی سطرها دست زده و

زمان و مكان را با شکل و ساختار روایت‌های درون متنی به تصویر در آورده است.

دریایی لنگر انداخته درونم /جزر و مدش یاخته‌های شناورم را جذب كرده است

/قایق‌های بادبانی دست تكان می‌دهند و دوستش دارند /لنج‌ها فكر می‌كنند

حرف‌های بزرگتری دارند / تایتانیك كه حدس می‌زد آخرش است، /غرق شده است

/دریایی درونم نبض می‌زند /نسیم بی‌پروایی نیستم كه وزیدنم /موج‌هایی منقلب بر

جای بگذارد /... شعر غواصی ص 75.


از منظر ریخت شناسی شعر، بسامد واژگانی و كاركرد زیباشناسانه اثر،خانم

قربانعلی با اتكا بر الگوهای اجتماعی و فرهنگی و با استفاده از عناصر تشبیه،

استعاره و آشنازدایی در تلفیق غنا و اسطوره و رویكرد هستی گرایانه در بیان

مفاهیم هستی،جهان و ماهیت انسان نسبت به مسائل و موضوعات مختلف

نگرشی انتقادی كنایی داشته و با استفاده از ایجاز، ایماژ و همنشینی واژگان به

تاویل فرم و محتوا برآمده است.

مولفه‌های شعری و نشانه‌های معنایی در بازخوانی اشیا، طبیعت و پدیده‌های

ادبی با اتكا بر مفاهیم زیباشناختی و ساختارهای كنایی، انتقادی در مسیر ساختار

زبان تصویری،رویكرد هستی شناسانه و درون ساختی دارد. ساختار محتوایی و

معنایی با گزاره‌های مختلف و نگرش ذهنی عاطفی از شاخصه‌های هستی

شناسانه متن با فضای حسی نوستالژیك است.

اشتباه نكنید! /دیباچه چشم‌هایش خطاب به خواب‌هایم نیست /و از هوای كرج كه

به نامم سند زده‌اند /بیش از رودخانه‌ای برنداشته است /تقصیر پوستم نیست كه در

آن نمی‌گنجم /یا داستانی كه نعل وارونه به یادگاری داوینچی می‌زند / بزرگ بود

ولی در اتفاق دیگری افتادم /... شعر چشمهایش ص 54.

ساختارهای زیباشناسانه متن آمیزه‌ای از المان‌های مضمونی و تصویری‌ است.

+ نوشته شده توسط مهرنوش قربانعلی در چهارشنبه بیست و ششم مهر ۱۳۹۱ و ساعت 9:21 |